Sociale vaardigheden zijn essentieel voor de ontwikkeling van kinderen, zowel binnen als buiten de klas. Ze vormen de basis voor samenwerken, communiceren en relaties met anderen. Het ontwikkelen van deze vaardigheden kan een uitdaging zijn, met name voor kinderen die van nature wat verlegen zijn, snel boos worden of juist de neiging hebben om steeds de leiding te nemen.
Het inzetten van spellen.
Spellen zijn meer dan alleen maar een leuk tijdverdrijf. Ze bieden een veilige, gecontroleerde omgeving waarin kinderen kunnen oefenen met sociaal gedrag. Spellen kunnen uitnodigen tot samenwerking, geven ruimte om verantwoordelijkheid te nemen en leren kinderen hoe ze met verschillende emoties kunnen omgaan.
Samenwerken.
Er zijn spellen die het nodige teamwork vereisen. Bij deze spellen, de coöperatieve spellen, werk je als team samen en kun je winnen of verliezen van het spel. Bij coöperatieve spellen is het vaak de bedoeling dat je met elkaar overlegt en met elkaar besluit wat het beste plan is. Dat vraagt de nodige sociale vaardigheden zoals actief luisteren, duidelijk praten en feedback geven. Ook het maken van compromissen hoort erbij. Ze leren een balans te vinden tussen eigen wensen en die van anderen. Dat zijn waardevolle lessen die ze in hun verdere sociale leven kunnen meenemen.
Sociale vaardigheden gaan niet alleen over wat we zeggen, maar ook over hoe we ons gedragen. Spellen waarin kinderen moeten samenwerken zonder te praten, zoals ‘De Weerwolven van Wakkerdam’, kunnen kinderen bewust maken van hun non-verbale communicatie. Met deze spellen is het de bedoeling om ook op subtiele signalen van je teamgenoten te letten, zoals lichaamstaal en gezichtsuitdrukkingen. Dit kan waardevol zijn, vooral voor kinderen die moeite hebben met het herkennen of interpreteren van non-verbale signalen.
Voor kinderen die snel teleurgesteld zijn of boos worden, kan een spel waarin ze samen met een team moeten winnen of verliezen heel leerzaam zijn. Het verlies voelt minder persoonlijk aan, omdat het gedeeld wordt met anderen. Tegelijkertijd leren ze omgaan met succes als onderdeel van een team. Zorg ervoor dat je als leerkracht of begeleider evenveel nadruk legt op de manier waarop wordt gespeeld, als op de uitkomst. Vraag bijvoorbeeld na afloop aan de kinderen hoe ze zich voelden toen het team verloor of juist won.
Oxytocine en Dopamine
Tijdens het spelen van spellen komen bepaalde gelukshormonen vrij, zoals oxytocine en dopamine. Oxytocine wordt ook wel het “knuffelhormoon” genoemd, omdat het een belangrijke rol speelt bij het creëren van een gevoel van vertrouwen en verbondenheid. Dit hormoon is ook belangrijk bij hechting. Tijdens het spelen van spellen kan de aanmaak van oxytocine bijdragen aan het versterken van onderlinge relaties. Bij het spelen van coöperatieve spellen, kan het gevoel dat ontstaat door gedeelde successen of steun van teamgenoten dit effect nog eens versterken.
Dopamine, een ander belangrijke stof die vrijkomt tijdens het spelen van spellen, is nauw verbonden met het ervaren van plezier en het streven naar beloning. Bij elke keer dat een kind een kleine overwinning behaalt, zoals een goede zet of een behaalde slag, komt er dopamine vrij. Dit beloningssysteem helpt kinderen om gemotiveerd te blijven en om door te gaan, zelfs bij tegenslagen. Bovendien versterkt dopamine het gevoel van voldoening en tevredenheid, waardoor de positieve ervaring van het samen spelen wordt versterkt.
Omgaan met conflicten en het vermogen om problemen op te lossen.
Tijdens het spelen van een spel kunnen er kleine conflicten ontstaan, bijvoorbeeld over de regels of over wie welke rol mag spelen. Dit zijn waardevolle momenten om kinderen te leren omgaan met conflicten en samen tot een oplossing te komen. Je kunt deze situaties gebruiken om te laten zien dat er meerdere manieren zijn om een probleem op te lossen.
In de klas zie je vaak leiders en volgers. Spellen bieden een veilige manier om beide groepen uit hun comfortzone te halen. De leiders leren ruimte geven aan anderen, terwijl de volgers gestimuleerd worden om een actieve bijdrage te leveren. Probeer eens verschillende kinderen als spelleider aan te wijzen en observeer hoe ze deze rol oppakken. Je zult versteld staan hoe dat kan uitpakken.
Terugblik op het spel
Het is belangrijk om na een spel even stil te staan bij hoe het gegaan is. Vraag aan de kinderen wat ze hebben ervaren, welke momenten ze lastig vonden en hoe ze daarop hebben gereageerd. Een vraag als “Hoe vond je het om op achterstand te komen?” of “Heb jij je plan goed kunnen overleggen?” kan al een mooi gesprek opleveren.
Laat kinderen ontdekken dat elke ervaring, of deze nu positief of negatief was, een kans is om te leren. Geef ook complimenten en positieve feedback op het spelgedrag van de kinderen. Benoem specifiek wat goed ging, zoals het helpen van een ander, het geduld om op zijn of haar beurt te wachten, of het doorzetten in een lastige situatie.
Conclusie.
Sociale vaardigheden ontwikkelen zich niet vanzelf. Door spellen op een bewuste manier in te zetten, bied je leerlingen de kans om te oefenen met samenwerken, communiceren en het omgaan met verschillende emoties. Spellen maken het mogelijk om op een veilige en speelse manier te leren omgaan met situaties die ook in het echte leven voorkomen. En juist omdat het speels is, vinden kinderen het vaak leuk en voelen ze zich minder bedreigd.